معرفی کتاب: کتاب فوتبال

فوتبال، محبوب‌ترین ورزشِ جهان است. از گرینلند تا آند، به نظر می‌رسد که مردم نمی‌توانند در برابر لگد زدن به توپی چرمی، یا تماشای دیگرانی که همین کار را انجام می‌دهند، مقاومت کنند. آمار و ارقامِ این ورزش، سرسام‌آور است. تقریباً 250 میلیون نفر به‌طور منظم این بازی را انجام می‌دهند. اگر فوتبالیست‌ها کشوری را تشکیل می‌دادند، پنجمین کشورِ پرجمعیتِ روی زمین می‌بود. در همین حال، شمار تماشاگرانِ تلویزیونیِ سراسر جهان در جام جهانی 2018 حدود 5/3 میلیارد نفر تخمین زده شد که تقریباً نیمی از کل جمعیت روی زمین است.
تقریباً می‌توان گفت که فوتبال، زبان جهانی است. اگر خود را در وسط کشوری عجیب و غریب و بی‌اطلاع از زبان محلی ببینید، باز هم می‌توانید با استفاده از چند حرکتِ دست، همراه با به زبان آوردنِ نام برخی از بازیکنان برجسته، به گفت‌وگو بپردازید. درحالی‌که می‌گویید «پله»، یک دست را در سطح سینه قرار دهید، سپس آن را با گفتنِ کلمه‌ی «مارادونا» بالا بیاورید تا خیلی زود شروع به دوست‌یابی کنید.
فوتبال، مردم را دورِ هم جمع می‌کند و به آن‌ها احساس هویت می‌دهد. این ورزش، سریال بی‌پایانی است که جدولی زمانی برای زندگی ما فراهم می‌کند و منبع بحث‌های بی‌پایان است. همه‌ی جنبه‌های وجودیِ انسان در آن جمع است: قهرمان و ضدقهرمان، عشق و نفرت، قدرت، سیاست، و پول. فوتبال، مانند خودِ زندگی، لحظاتی از زیباییِ بی‌نظیر، و لحظاتی از ناامیدیِ کُشنده را پدید می‌آورَد.
«کتاب فوتبال» این تنوع شگفت‌انگیز را به‌طور کامل جشن می‌گیرد: از نمایش شایستگی‌ها در پُست‌های گوناگون در زمین و مهارت در یارگیری، تا سرگرم‌کننده‌ترین شعارهایی که از روی سکوها خوانده می‌شوند. در صفحات این کتاب، خواهید آموخت که چگونه مانند بکهام شوت را قوس‌دار کنید، با سگی که جام جهانیِ پنهان‌شده در باغی در حومه‌ی شهر را پیدا کرده بود آشنا شوید، و دریابید که چگونه یک بازی لیگ ماداگاسکار احتمالاً ۰-۱۴۹ به پایان رسیده است. تنها کاری که این کتاب نمی‌تواند انجام بدهد این است که توضیحی قطعی درباره‌ی این‌که چرا مردم تا این حد مجذوب فوتبال‌اند، ارائه بدهد. با این حال، بد نیست نگاهی به برخی از نظریه‌ها بیندازیم.
برخی ادعا کرده‌اند که این بازی، جایگزینی برای شکار است – که اجداد ما برای بقای خود به آن وابسته بودند. بر اساس این دیدگاه، هر گلی که به ثمر می‌رسد، معادل یک شکار موفق است، و این موضوع، اهمیتی را که پیرامون این ورزش موج می‌زند، توضیح می‌دهد. احتمال دیگر این است که فوتبال نوعی جنگ تشریفاتی است. به هر حال در این ورزش، کلمات نظامی به کار می‌رود (مانند مبارزه، تاکتیک، و کاپیتان) و شاید تصادفی نباشد که محبوبیت مدرنِ آن، هم در بین بازیکنان و هم در بین تماشاگران، هم‌زمان با دوره‌ای است که بسیاری از جوانان از سختی‌های جنگ‌های واقعی دور بوده‌اند.
هر دوِ این نظریه‌ها خوبی‌هایی دارند، اما شاید توضیح ساده‌ترِ دیگری باید اضافه شود. تاریخ را می‌توانیم به شکل شکافی فزاینده بین خودِ فیزیکی و خودِ ذهنی‌مان ببینیم. فوتبال، برعکس عمل می‌کند: با برقراری اتحاد بین مغز و پاها (در دو انتهای مخالفِ بدن)، این شکاف را به‌طور موقت بهبود می‌دهد. وقتی بازی می‌کنیم یا با دیگرانی که بازی می‌کنند، همزادپنداری می‌کنیم، دوباره کامل می‌شویم. و البته فقط مردان نیستند که چنین احساسی دارند. این ورزش در میان زنان هم بسیار محبوب است و هرآنچه در این کتاب درباره مردان می‌گوییم به زنان هم می‌توانیم نسبت بدهیم.
ما قصد داشتیم این کتاب را بدون استفاده از معروف‌ترین و کلیشه‌ای‌ترین نقل‌قولِ فوتبالی بنویسیم، اما سرانجام شاید لازم باشد شکست را بپذیریم. بیل شنکلی، سرمربیِ بزرگِ لیورپول، زمانی گفته بود: «بعضی از مردم معتقدند که فوتبال، موضوع مرگ و زندگی است. این دیدگاه، من را بسیار ناامید می‌کند. می‌توانم به شما اطمینان بدهم که بسیار بسیار مهمتر از آن است.» تاکنون هیچ‌کس بهتر از این، ژرفای غیرمنطقیِ اشتیاقی را که دویدنِ 22 بازیکن به دنبال توپ برمی‌انگیزد، ثبت نکرده است.

دیوید گُلدبلات